Watcher: System strażniczy nad planowaniem przestrzennym w Łodzi

W maju 2025 roku opublikowałem analizę pt. „Ciche procedowanie MPZP — asymetria informacyjna jako systemowy problem", w której stawiam tezę, że sposób informowania obywateli o zmianach w Miejscowych Planach Zagospodarowania Przestrzennego w Łodzi nosi znamiona systemowego naruszenia prawa do informacji. Mam wrażenie, że istnienie tej asymetrii informacyjnej jest pierwotną przyczyną napięć społecznych jakie staram się nanosić na mapę konfliktów. Obwieszczenia w BIP-ie, ogłoszenia w prasie, której nikt nie czyta, terminy konsultacji wypadające w wakacje… czasami ciężko uwierzyć, że są to przypadki. Czasami zgodnie z publikacjami dziennikarzy śledczych można mieć wrażenie, że sposób procedowania i informowania jest specjalnie tak zaprojektowany. Czy jest to celowa architektura wykluczenia informacyjnego, w której urząd i odpowiednio poinformowane grupy dysponują pełnym obrazem zmian przestrzennych, a mieszkańcy dowiadują się o nich w momencie wjazdu koparek?

Ten artykuł nie jest kolejną diagnozą. Jest opisem konkretnej odpowiedzi.

Czym jest MPU Watcher?

MPU Watcher (dostępny pod adresem watcher.dadalo.pl) to niezależny, dwumodułowy system monitoringu procesów planistycznych w Łodzi, który projektuję i rozwijam w ramach działalności Signal Dadalo Media od ponad trzech lat. To co jest dostępne na domenie watcher.dadalo.pl to jest warstwa prezentacji. Dane natomiast zbierane są od lat. Systematycznie archiwizowane i możliwe do analizy. System działa w trybie ciągłym, automatycznie skanując oficjalne źródła Miejskiej Pracowni Urbanistycznej, wykrywając zmiany w procedurach MPZP i archiwizując dokumenty, zanim zostaną usunięte z publicznych rejestrów.

Platforma składa się z dwóch zasadniczych komponentów:

Silnik monitorujący — zestaw skryptów na serwerach, które regularnie indeksują strony MPU i śledzą przeskoki planów zagospodarowania między dziewięcioma etapami procedury prawnej. Każda zmiana jest logowana, datowana i zapisywana w ustrukturyzowanej bazie danych JSON. System nie polega na dobrej woli urzędników w kwestii informowania, sam aktywnie szuka zmian. Przy ich wykryciu system automatycznie wysyła powiadomienia do sieci Mastodon (protokół ActivityPub). Dzięki temu każdy może bezpłatnie i natychmiast otrzymywać alerty o nowych wyłożeniach planów bezpośrednio na swój telefon lub komputer.

Portal analityczny — warstwa prezentacyjna, tutaj konsumujemy dane dostarczane przez mechanizmy analityczne i skanujące. Surowe dane ze scraperów przetwarzamy na użyteczną wiedzę. Panel monitoringu wizualizuje status każdego projektu MPZP.

Dodatkowo system buduje bazę wiedzy dotyczącą konfliktów przestrzennych w Łodzi. Interaktywna mapa nanosi punkty zapalne na plan miasta, dokumentując kontrowersje urbanistyczne. Z czasem te dane stworzą autorytatywne archiwum konfliktów społecznych w naszym mieście, pozwalając na analizę trendów i powtarzalnych mechanizmów w łódzkiej urbanistyce.

Trzy filary, które odróżniają Watcher od zwykłego dashboardu

1. Niezależne archiwum: pamięć, której urząd nie może skasować

Urzędy mają w zwyczaju usuwanie części dokumentacji z witryny informacyjnej MPU (która nie posiada statusu BIP) niezwłocznie po uprawomocnieniu się planu miejscowego. W efekcie kluczowe projekty potrafią zniknąć z sieci dokładnie wtedy, gdy stają się obowiązującym prawem, co drastycznie ogranicza możliwość weryfikacji parametrów zabudowy. Wersjonowanie w oficjalnych kanałach bywa zawodne; w moim systemie działa ono nieprzerwanie, tworząc snapshoty stron i archiwizując każdą zmianę. Dostęp do informacji pozostaje trwale otwarty.

Mój silnik archiwizujący automatycznie pobiera i „zamraża" zrzuty stron, załączniki PDF oraz mapy w momencie ich publikacji. Korzystam z własnej, samodzielnie hostowanej instancji ArchiveBox stanowiącej trzeci niezależny i dodatkowy moduł. Dzięki temu dysponuję niezależnym dowodem tego, co i kiedy było procedowane. W postaci zrzutu strony 1:1. W systemie, w którym instytucjonalna pamięć jest kontrolowana przez jedną stronę, niezależne archiwum staje się narzędziem wyrównującym szanse. ArchiveBox służy też w innych śledztwach dając pełne wersjonowanie polityk, regulaminów, stron, aktualności praktycznie każdego obszaru działania jaki monitoruję w ramach prowadzonych analiz.

2. Wykrywanie anomalii: statystyczny strażnik procedur

Opcja w fazie testów

System ma możliwość przeprowadzenia analizy czasów przejść między etapami procedury planistycznej, porównując je ze średnimi historycznymi. Na tej podstawie automatycznie flaguje:

• Krytyczne opóźnienia — projekt „utknął" znacząco dłużej niż średnia (potencjalna blokada polityczna).
• Regresje — czyli dziwne anomalie jak cofnięcie projektu do wcześniejszego etapu (sygnał wad prawnych lub interwencji).
• Brakujące etapy — „przeskakiwanie" kroków procedury.

Każda wykryta anomalia jest dla mnie sygnałem do podjęcia dziennikarskiej weryfikacji. To podejście pozwala mi skupić czas i zasoby na przypadkach, które statystycznie „odstają" od normy.

3. Baza wiedzy o mechanizmach władzy

Sekcja „Konflikty" to ustrukturyzowana baza wiedzy dokumentująca patologie urbanistyczne w Łodzi. Dokumentuję m.in.:

• Inwestycje w trybie Lex Developer z ominięciem planów miejscowych.
• Patodeweloperkę i konflikty o zieleń miejską.
• Błędy proceduralne i celowe rozmywanie odpowiedzialności.

Asymetria informacyjna w cieniu pandemii: Sprawa Osiedla Rogi i wiceprezydenta Pustelnika

Doskonałym przykładem dokumentowanych mechanizmów władzy i asymetrii informacyjnej jest sprawa planu na Osiedlu Rogi. Urząd, długo po wygaszeniu stanu pandemii COVID-19, nadal powoływał się na pandemiczne regulacje, by narzucić ograniczoną, wyłącznie wirtualną formę konsultacji. Było to uderzenie w prawo mieszkańców do realnej partycypacji, stanowiące prawdopodobnie istotną wadę prawną całego postępowania.

W oficjalnej odpowiedzi na petycję Komitetu Obrony Osiedla Rogi wiceprezydent Adam Pustelnik sam potwierdził stosowanie tego mechanizmu, pisząc wprost: „pomimo zniesienia stanu zagrożenia epidemicznego przez Ministra Zdrowia (…) art. 8i ust. 6 pkt 2 ustawy (…) o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym umożliwia przeprowadzenie konsultacji społecznych w dotychczas stosowanej formie, tj. za pomocą środków porozumiewania się na odległość". W tym samym piśmie przyznał jednocześnie, że „z ww. możliwości kontaktu korzysta niewielu mieszkańców Osiedla". Urząd więc wiedział, że przyjęty format konsultacji jest nieefektywny, a mimo to zdecydował się go kontynuować.

Gdy Komitet wypunktował te naruszenia, wiceprezydent zignorował zarzuty proceduralne, kwitując niewygodny temat pacyfikującym frazesem: „Na zakończenie podkreślam, że cele mieszkańców wskazane w Państwa piśmie są zbieżne z celami stawianymi przez Miasto. Plany miejscowe mają za zadanie ochronić istniejący charakter Osiedla (…)".

To właśnie takie dowody ucinania dyskusji i używania prawa są trwale zapisywane w systemie. Aktywista lub radny przygotowujący się do komisji urbanistycznej znajdzie tu gotowe precedensy i argumenty. Staram się aby wiedza była uzupełniona o źródła, czyli odnośniki do publikacji prasowych.

System wczesnego ostrzegania: powiadomienia w czasie rzeczywistym

Każda zmiana wykryta przez silnik monitorujący jest natychmiast publikowana na profilu @mpu_watcher w zdecentralizowanej sieci Mastodon, generując powiadomienie push na telefon użytkownika. Brak algorytmicznego filtrowania gwarantuje, że alert o wyłożeniu planu dotrze bezpośrednio do odbiorcy.

Infrastruktura bezpieczeństwa i prywatne repozytorium

Całość infrastruktury — serwis, instancja ArchiveBox, bazy danych i narzędzia analityczne — jest hostowana na moich własnych serwerach dedykowanych. Nie korzystam z usług SaaS, które mogłyby zostać wyłączone, zmonetyzowane lub poddane presji zewnętrznej. To świadoma decyzja technologiczna wynikająca z mojego doświadczenia oraz ze świadomego podejścia do niezależności redakcyjnej. Dane śledcze, archiwalne zrzuty stron urzędowych, surowe materiały do analiz — wszystko to znajduje się na sprzęcie, nad którym mam pełną kontrolę. Nikt nie może mi „odciąć dostępu" do mojego własnego archiwum.

Kod źródłowy systemu Watcher jest rozwijany i utrzymywany w prywatnym repozytorium na GitHubie. Odejście od modelu publicznego Open Source zostało podyktowane rygorami bezpieczeństwa. Zamknięcie kodu chroni architekturę scraperów przed analizą ze strony monitorowanych instytucji, zabezpiecza wektory działania systemu oraz zapobiega przedwczesnemu ujawnieniu kierunków rozwoju i innych, zintegrowanych z platformą narzędzi śledczych. Obecnie rozwijam cztery kolejne moduły analityczne, oparte na zaawansowanych metodach białego wywiadu (OSINT), które pozwolą na jeszcze głębszą weryfikację procesów decyzyjnych w mieście.

Watcher to nie jedyne narzędzie

System monitoringu MPU jest jednym z kilku narzędzi, które aktywnie rozwijam i wykorzystuję w bieżącej pracy śledczej i analitycznej. Moja instancja ArchiveBox służy nie tylko do archiwizacji dokumentów planistycznych, ale jest intensywnie wykorzystywana w innych prowadzonych przeze mnie śledztwach — od analizy naruszeń RODO przez instytucje publiczne po dokumentowanie mechanizmów dezinformacji.

Rozwijam również narzędzia do monitoringu mediów, analizy danych publicznych, masowej analizy danych z sieci społecznościowych, tiktoka, Youtube. Część z nich jest w fazie aktywnego rozwoju i zostanie opisana w osobnych publikacjach, gdy osiągną dojrzałość pozwalającą na ich publiczne udostępnienie. Nie traktuję technologii jako celu samego w sobie. Każde narzędzie, które buduję, jest odpowiedzią na konkretny problem, lukę informacyjną, barierę dostępu do danych publicznych lub asymetrię, która działa na niekorzyść obywateli.

Technologia w tym ujęciu służy niwelowaniu asymetrii. Jawność informacji to fundament bezpieczeństwa mieszkańców, a dostęp do danych to realna wiedza, która pozwala na partnerski dialog z władzą zamiast bycia stawianym przed faktami dokonanymi.

Skromne możliwości, realne efekty

Nie stoją za mną budżety instytucjonalne, granty. Działam od 2019 roku jako niezależny twórca, łącząc kompetencje inżynieryjne z pracą dziennikarską. Watcher jest rozwijany pro bono całkowicie finansowany z moich środków.

Jeden portal strażniczy nie zmieni systemowych wad polskiego planowania przestrzennego, ale czyni je widocznymi. Skraca czas reakcji lokalnych społeczności z tygodni do godzin i dostarcza twardych danych, których urząd nie będzie mógł zignorować. System powinien informować obywateli. Jeśli tego nie robi — zrobię to za niego.

Watcher jest dostępny pod adresem watcher.dadalo.pl

Powiadomienia LIVE o zmianach w procedurach MPZP: watcher.dadalo.pl/powiadomienia

Mapa konfliktów urbanistycznych: watcher.dadalo.pl/mapa-konfliktow

Architektura systemu: watcher.dadalo.pl/system